• Η αχαρτογράφητη μοναξιά*

    Στην αρχή ήταν απλά ένα σούσουρο, η αίσθηση ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, μια σειρά από ανησυχητικές διαπιστώσεις.  Μέχρι το 2010 λίγοι είχαν ασχοληθεί με ένα θέμα που λύγιζε δεκάδες ανθρώπους και ήταν υπεύθυνο για την επιβάρυνση όχι μόνο της ψυχικής αλλά της συνολικής τους υγείας.  Μετά ήρθε η επιβεβαίωση και το όνομα: η επιδημία της μοναξιάς, μία από τις πιο ενεργές σε συμπτώματα επιδημίες που μαστίζουν τον πλανήτη.  Η έλλειψη κοινωνικών επαφών, η αδυναμία σύναψης και συντήρησης σχέσεων αποδείχθηκε ότι δεν είναι μια ιδιορρυθμία, μια επιλογή ή τρόπος ζωής, όπως ίσως πίστευαν κάποιοι μέχρι τότε.  Πρόκειται για μια κατάσταση με σοβαρή επίδραση στον οργανισμό μας που μπορεί να γίνει υπεύθυνη ακόμα και για πρόωρο θάνατο.

    Σίγουρα υπάρχουν μοναχικοί άνθρωποι ή άνθρωποι που κάνουν δεκάδες μοναχικές δραστηριότητες και το απολαμβάνουν.  Η απομόνωση όμως που βασίζεται σε παράγοντες όπως η εγκατάλειψη, η απώλεια που αφήνει κάποιον πίσω, το σκούριασμα στις δεξιότητες που δεν μας επιτρέπει σε μεγαλύτερες ηλικίες να κάνουμε φίλους με τον τρόπο που κάναμε όταν ήμασταν παιδιά στο σχολείο, η σταδιακή αποξένωση από την κοινότητα, αυτή η εσωτερική ερημιά στην οποία μπορεί οποιοσδήποτε να προσγειωθεί απότομα στη ζωή, ιδιαίτερα μετά από ένα συμβάν (π.χ. διαζύγιο), όλα τα παραπάνω οδηγούν σε ένα ντόμινο από συμπεριφορές ή αντιδράσεις που επιβραδύνουν την υγιή ανάπτυξη και βάζουν σε κίνδυνο την επιβίωση.

    Κατά την διάρκεια της καραντίνας στην Ελλάδα αλλά και σε αρκετές χώρες του κόσμου, η κοινωνική ομάδα που παραμελήθηκε περισσότερο ως αποδέκτης συμβουλών ομαλής προσαρμογής και ενθάρρυνσης, ήταν οι άνθρωποι που ζούσαν μόνοι.  Άνθρωποι όλων των ηλικιών που μπορεί να απολάμβαναν τη ζωή  πριν τον κορονοϊό επειδή είχαν ένα καθημερινό πρόγραμμα από ασχολίες που δεν τους επέτρεπαν να βαρεθούν ή να αισθανθούν ευάλωτοι, ξαφνικά έχασαν τη ζωή κάτω από τα πόδια τους.  Όταν οι πόρτες έκλεισαν ερμητικά στις πόλεις που θέρισε ο κορονοϊός, τότε αρχίσαμε όλοι να σκεφτόμαστε την ύπαρξη μας και την ποιότητα που αυτή έχει.  Σε μερικούς ανθρώπους πήρε μήνες να ομολογήσουν ότι μοναδική τους συντροφιά έγινε τελικά η οθόνη και ίσως ένα κατοικίδιο.  Ο φόβος της ασθένειας, η αρρώστια καθαυτή, το ερώτημα «ποιος θα φροντίσει εμένα αν πάθω κάτι» ή «σε ποιον μπορώ να στραφώ πραγματικά και όχι εικονικά», «ποιοι είναι οι δικοί μου άνθρωποι – υπάρχουν αυτοί;» όλα τα παραπάνω συγκλόνισαν τα θεμέλια του κόσμου τους.  Άλλοι είχαν πρακτικές ανάγκες και, ναι, δημιουργήθηκε ένα κίνημα γειτόνων που φρόντισαν παροδικά τους μοναχικούς των διαμερισμάτων.  Οι νεότεροι ωστόσο, αυτοί που μπορούσαν να πάνε στο σούπερ μάρκετ αλλά δεν μπορούσαν να πάρουν κάποιον αγκαλιά, αυτοί που ήταν εγγεγραμμένοι σε δεκάδες πλατφόρμες γνωριμιών αλλά αισθάνθηκαν την ψυχή τους άδεια από ουσία και από συναίσθημα, γι’ αυτούς δεν γράφτηκε γραμμή.

    Ακούγεται ως ένα πρόβλημα δευτερευούσης σημασίας ή όπως το λένε στο χωριό μου first world problem.  Να υπενθυμίσω ωστόσο ότι είναι τόσο εκτενές και αφορά σε τόσους πολλούς ανθρώπους, που το 2018 η Βρετανία ανακοίνωσε ένα «Υπουργείο Μοναξιάς», αυτό δηλαδή το χαρτοφυλάκιο που θα αντιμετώπιζε μέσω μιας σειράς προγραμμάτων και παρεμβάσεων το θέμα της αποξένωσης και των συνεπειών της.  Ακολούθησαν και άλλες χώρες με παρόμοιες προτάσεις ενώ η μοναξιά αναγνωρίζεται ως προσδιοριστικός παράγοντας για την υγεία.

    Σήμερα που έχουμε ξανανοίξει τις πόρτες της αγοράς αλλά δυστυχώς όχι την αγκαλιά μας, η κοινωνική αποστασιοποίηση – που κατά τα άλλα κρίνεται ως απαραίτητη – βάζει σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή αλλά και τις εσωτερικές μας ισορροπίες.  Η μοναξιά επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου και της διατροφής μας, επιβραδύνει την γνωστική καλλιέργεια, φλερτάρει επικίνδυνα με την κατάθλιψη, οδηγεί στο σύνδρομο περιστρεφόμενης πόρτας στους γιατρούς και τα νοσοκομεία με πολλαπλά παράπονα για πραγματικές ή φανταστικές ενοχλήσεις.  Στην Βρετανία μάλιστα, μια έρευνα που μετρούσε την συχνότητα επίσκεψης στον γενικό γιατρό έδειξε πόσοι πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε θεραπευτές από καθαρή μοναξιά, επειδή βρίσκουν στον γιατρό τους την μοναδική ευκαιρία για ζωντανή (και όχι εικονική) επικοινωνία με κάποιον άνθρωπο.

    Το σίγουρο είναι ότι η πανδημία στρέφει βίαια το βλέμμα στους πιο ανομολόγητους φόβους μας και θα φέρει την ανθρώπινη επικοινωνία και ψυχική σύνδεση στο προσκήνιο ως επιτακτική ανάγκη.

    *Η Δέσποινα Λιμνιωτάκη είναι Πρόεδρος της Φιλελεύθερης Συμμαχίας.  Το άρθρο δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο 2020.  

  • Διαχείριση Πανδημιών: τι μπορούμε να μάθουμε από τη Νότια Κορέα

    Η Φιλελεύθερη Συμμαχία δεν είναι ακόμα σε θέση να κρίνει το κατά πόσο η πολιτική πλήρους απομόνωσης που έχει χαράξει η κυβέρνηση θα επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα στην ανακοπή του ιού εν όψει της οικονομικής ύφεσης που αναμένεται να σημειωθεί.
    Αυτό που μπορεί να επισημάνει όμως είναι το επιτυχημένο παράδειγμα της Νότιας Κορέας η οποία επέτρεψε στους πολίτες της να κυκλοφορούν – με την ταυτόχρονη χαρτογράφηση μέσω GPS – των κινήσεων των φορέων.
    Ταυτόχρονα, η πρόσβαση σε μεγάλο αριθμό διαγνωστικών τεστ που καλύπτονται κατά το ήμισυ από το κράτος ή ολοκληρωτικά σε περίπτωση θετικής απάντησης στον ιό, ανέκοψαν σημαντικά τον ρυθμό προόδου του.
    Κάποια από τα μέτρα θυσίασαν σε μεγάλο βαθμό ατομικές ελευθερίες.  Ωστόσο, υπάρχουν κάποια πράγματα από τα οποία μπορούμε να διδαχθούμε από το μοντέλο της Νότιας Κορέας.  Παρακάτω βρίσκονται  4 προτάσεις που μπορούν να προσαρμοστούν στο δικό μας σύστημα:
    1)  Μετατροπή όλων των δημόσιων κέντρων υγείας/νοσοκομείων σε ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, με ανεξάρτητες διοικήσεις και πλήρη ελευθερία στο κομμάτι των προμηθειών ιατρικού εξοπλισμού και των προσλήψεων: η μη μετατροπή τους αποτελεί σήμερα το αγκάθι του ΕΣΥ που εξαρτάται από τη βούληση των εκάστοτε κυβερνήσεων.  Αποτέλεσμα της αλλαγής θα είναι η σημαντική αύξηση του αριθμού των κρεβατιών, των διαγνωστικών τεστ καθώς και του νοσηλευτικού προσωπικού μακροπρόθεσμα.
    2)  Κρατική χρηματοδότηση της υγείας μονάχα μέσω των ασφαλιστικών εισφορών στον ΕΟΠΥΥ.  Εξαίρεση θα αποτελεί ο πληθυσμός των ανέργων που θα καλύπτονται από τους φορολογούμενους.  Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να καταφέρει η διοίκηση του ΕΟΠΥΥ να χαράξει ένα μακροπρόθεσμο πλάνο εισφορών που θα είναι σταθερές σε βάθος χρόνου.  Επιπλέον, θα καταφέρει να χρησιμοποιήσει τη διαπραγματευτική της ισχύ σε ότι αφορά στον έλεγχο κόστους/ποιότητας υπηρεσιών.
    3) Κατανομή ασθενών σε δημόσιους παρόχους υγείας, βάσει ηλεκτρονικού συστήματος.  Δεδομένων των ατομικών πληροφοριών, το ηλεκτρονικό σύστημα θα κατευθύνει τον ασθενή στην πλησιέστερη και καταλληλότερη ιατρική υποδομή ώστε τα περιστατικά να καταλήγουν σε συγκεκριμένο ιατρικό ραντεβού ή σε εισαγωγή σε συγκεκριμένη δομή σε γνωστό τόπο και χρόνο. Το σύστημα αυτό θα είναι ακόμα πιο χρήσιμο σε πανδημίες καθώς θα εξαφανίσει τις ουρές στα κεντρικά νοσοκομεία.
    4) Την εγκατάσταση, στο πλαίσιο του ΕΟΠΥΥ, ηλεκτρονικού συστήματος παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο των ασφαλισμένων  που εισάγονται στα δημόσια ή στα ιδιωτικά νοσοκομεία με κάρτες υγείας, με σκοπό τη μείωση της σπατάλης πόρων.
    Η συζήτηση για την αναδιάρθρωση του συστήματος υγείας θα είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα για την χώρα μας.